( This is the Hybrids, P.elephantotis crosses with P.redleyi)

การทำลูกผสมหรือHybridisation

ก็เพื่อที่เราจะได้ลูกเฟินหน้าตาแปลกๆใหม่ มีความสวยงามแปลกตาออกไป

เมื่อก่อนการผสมพันธุ์ทำโดยวิธีในธรรมชาติ

โดยอาศัยความบังเอิญช่วย ส่วนในปัจจุบันนี้การผสมข้ามสายพันธุ์ทำได้ดังนี้

วิธีที่1.

ทำโดยการหว่านสปอร์ของ2สปีชีส์ลงไปในวัสดุเพาะ 

 วิธีนี้เป็นวิธีที่ดูเหมือนง่ายต่อการทำ แต่ว่าต้องใช้เวลานานในการติดตามผลพวกลูกหลาน

ที่จะออกมาว่าได้ทำการผสมข้ามสายพันธุ์กันไหม

ซึ่งโดยปรกติเฟินในระยะโปรแธลเลียที่มีลักษณะเป็นรูปหัวใจนั้น

จะมีอวัยวะทั้งเพศผู้และเพศเมียในแผ่นเดียวกัน โดยอวัยวะเพศเมียจะชื่อว่า

 อาคิโกเนีย(archegonia)ซึ่งแต่ละกันก็จะสร้างไข่ใบหนึ่ง

 และก็จะสร้างอวัยวะเพศผู้ที่เรียกว่าแอนเธอรีเดีย(antheridia)

ซึ่งแต่ละอันก็จะมีสเปริ์มอยู่มากมาย ซึ่งเมื่อได้รับน้ำจากธรรมชาติเชื้อตัวผู้จะว่ายน้ำไปยังไข่

และเจาะเข้าไปผสมพันธุ์ ถ้าไข่ใบไหนได้รับการผสมพันธุ์ก็จะเกิดใบจริงขึ้นมา

แล้วก็พัฒนาต่อไปเป็นเฟินต้นอ่อนแล้วก็โตต่อไป  

ดังนั้น ตอนช่วงผสมพันธุ์นั้น ถ้าบังเอิญว่าเชื้อตัวผู้ของอีกสปีชีส์หนึ่ง

ไปผสมกับไข่ของอีกสปีชีส์หนึ่ง  การผสมข้ามสายพันธุ์ก็จะเกิดขึ้น 

ลูกผสมก็จะเกิดขึ้นมาตอนนี้นี่เองค่ะ 

 ซึ่งโอกาศของการผสมในสปีชีส์เดียวกันก็มี

ทั้งนี้ทั้งนั้นในระยะที่เฟินเกิดใบจริงในระยะแรก เราไม่สามารถดูออกได้เลยค่ะ

ว่าต้นไหนผสมกันเองหรือข้ามสปีชีส์ เราต้องเลี้ยงกันจนโตแล้วดูลักษณะของความเป็นลูกผสม 

 ซึ่งลูกผสมที่ได้แม้จะมีความเหมือนพ่อและแม่อยู่กึ่งกลาง

แต่ถ้าพ่อแม่มีความต่างทางโครงสร้างกันมากลูกผสมที่ออกมาก็มีลักษณะที่ไม่แน่นอน 

 ส่วนข้อด้อยของลูกผสมเหล่านี้คือมักจะเป็นหมัน 

โดยหลังจากนี้การขยายพันธุ์ของลูกผสมพวกนี้ก็มีเพียงแต่การแบ่งหน่อหรือแบ่งเหง้าเพียงอย่างเดียว 

แต่ก็มีบางประเภทที่ยังสามารถให้ลูกจากสปอร์ต่อไปได้เช่นกัน

ข้อกำจัดของซึ่งการผสมพันธุ์ด้วยวิธีนี้ต้องใช้ระยะเวลาและพื้นที่มากในการที่จะทำลูกผสมตัวหนึ่งขึ้นมา

  บอกได้เลยว่า การทำลูกผสมแบบนี้ต้องนับถือคนทำจริงๆค่ะ ว่าความตั้งใจและการดูแลเอาใจใส่ต้องมีมาก

 และเนื่องจากการหว่านสปอร์ของสองชนิดเข้าด้วยกัน  การงอกไม่สม่ำเสมอและไม่อยู่ในระยะเวลาเดียวกันของโปรแธลเลียก็เป็นปัญหาได้

  ซึ่งถ้าสปอร์ของสปีชีส์ใดไม่งอก การผสมข้ามสายพันธุ์ก็จะไม่มีการเกิดขึ้น

วิธีที่2

การเพาะสปอร์ของเฟินสองสปีชีส์พ่อแม่คนละที่กัน

แล้วเมื่อสปอร์ของแต่ละอันงอกเป็นโปรแธลเลียแล้ว ค่อยเอามาวางรวมกัน

วิธีนี้จะมั่นใจได้ว่า สองสปีชีส์นั้นงอกจริงๆ ซึ่งโอกาศการผสมข้ามสายกันก็มีมากขึ้น 

 วิธียุ่งยากนิดนึง  แต่โอกาศที่จะเกิดลูกผสมก็มีมากกว่าวิธีด้านบน

ซึ่งข้อด้อยของวิธีนี้คือ เราอาจจะไม่มั่นใจว่าลูกที่เกิดมาเกิดจากการผสมตัวเองหรือผสมข้ามต้น

วิธีที่3

การทำลูกผสมโดยวิธีการตัดอวัยวะเพศของแต่ละสายพันธุ์มาประกบกัน 

 โดยเราต้องแยกการหว่านสปอร์คนละกระถาง

เมื่อเกิดโปรแธลเลียแล้วก็เอาโปรแธลลัสชนิดหนึ่งมาแล้วใช้มีดคมๆตัดปลายด้านเว้าของโปรแธลลัสออก 

ส่วนนี้จะมีไข่อยู่  ส่วนที่เหลือคือ แอนเธอริเดียที่มีการผลิตสเปริมอยู่ 

 แล้วก็เอาโปรแธลลัสของอีกชนิดหนึ่งมาตัดเอาอวัยวะเพศผู้ออกไป

 เอาแต่เฉพาะเพศเมียไว้  จากนั้นก็เอาส่วนที่เหลือทั้องสองชนิดนี้มาเรียงต่อกัน

 แล้วก็รอโอกาศการว่ายของสเปริมมาที่ไข่  การทำแบบนี้ได้ผลมากก็จริง

แต่ก็ไม่ถึง100%เนื่องจาก มีการผสมตัวเองไปก่อนแล้ว ก่อนที่เราจะเอามาทำการตัดแบ่งร่างออก

วิธีที่4

การทำผสมแบบนี้จำเป็นต้องใช้กล้องจุลทรรศน์ช่วยด้วย

โดยทำการหว่านสปอร์ของชนิดที่จะเอามาทำพ่อแม่พันธุ์แยกจากกันคนละถาด คนละเวลา ดังนี้ 

สปอร์ที่เราคาดว่าจะเอามาทำแม่พันธุ์ควรจะหว่านก่อนราวๆ4-6อาทิตย์

 ซึ่งการนี้จะทำให้เราได้ระยะของโปรแธลเลียของทั้งสองชนิดที่ในระยะที่เหมาะกับการผสมพันธุ์กันพอดี 

โดยปรกติอวัยวะเพศเมีย อาคิโกเนีย จะพัฒนาหลังจากตัวผู้ แอนเทอริเดีย ราวๆ1-2เดือน

โดยนำเอาโปรแธลเลียที่เราต้องการที่จะให้ทำหน้าที่ผลิตสเปริมเพศผู้

ขนาดราวๆ1/4นิ้วมาวางในถาดแก้วแบนราบ

จากนั้นก็ใส่น้ำอุ่นอุณหภูมิราวๆ25-35องศาเซลเซียสพอประมาณท่วมแผ่นโปรแธลเลีย

จากนั้นนำเอาไปตั้งไว้ใต้แสงไฟขนาด40วัตต์ระยะห่าง1ฟุต ทิ้งไว้ราวๆ20นาที

 จากนั้นก็ส่องกล้องจุลทรรศน์ดูว่ามีเสปริมออกมาว่ายในน้ำหรือยัง

จากนั้นนำโปรแธลเลียที่เราจะใช้เป็นแม่พันธุ์มาทำความสะอาดโดยการล้างน้ำ

แล้วก็ส่องกล้องดูว่า แผ่นโปรแธลลัสนี้ได้รับการผสมพันธุ์ด้วยตัวเองไปหรือยัง

ถ้าผสมแล้วก็ไม่สามารถนำมาใช้งานได้

จากนั้นก็วางในส่วนที่เป็นด้านเพศเมียที่ผลิตไข่

วางลงไปในน้ำที่มีสเปริมตัวผู้ว่ายอยู่ โดยเอาฝาแก้วครอบปิดไว้กันการรบกวนจากนั้นเอา

วางไว้ใต้แสงไฟเช่นเดิม วางทิ้งไว้ราวๆครึ่งชั่วโมงจนถึงคืนนึง 

จากนั้นก็นำเอาแผ่นโปรแธลเลียพวกนี้ไปล้างน้ำหลายๆครั้งจนสะอาด

เพื่อกำจัดสเปริมตัวผู้ที่แผ่นนี้ผลิตได้ด้วยตัวเองออกไป

จากนั้นก็นำไปปลูกในวัสดุปลูกที่สะอาด โดยแยกการปลูกแต่ละแผ่นๆไป

การผสมพันธุ์ขึ้นมาใหม่นี้จะใช้เวลาราวๆ4-6อาทิตย์

ซึ่งการผสมพันธุ์ด้วยวิธีนี้จะประสบความสำเร็จราวๆ80%

*******************

โดยทั้งหมด4วิธีของการผสมพันธุ์นี้  เป็นการผสมเพื่อข้ามสายพันธุ์

 ผลผลิตที่ออกมาในกรณีที่มีลักษณะที่แตกต่างออกไปจากเดิม

ที่ทำให้มีความคลาดเคลื่อนสับสนว่าจะเป็นลูกผสมหรือไม่ก็มีอาทิเช่น

การที่ใบถูกทำลายเกิดบาดแผลทำให้โตผิดเพี้ยนไป 

หรืออาจจะเกิดจากการกลายพันธุ์ หรือการรวมกันของยีนที่ผิดปรกติ 

 ซึ่งทั้งนี้ทั้งนั้นการจะให้มั่นใจว่าเป็นลูกผสมจริงหรือไม่

ก็ต้องไปส่งตรวจสอบจากแล็บวิทยาศาสตร์ หรือไม่ก็จากผู้เชี่ยวชาญทางด้านเฟิน

เพื่อดูการคาบเกี่ยวระหว่างของพ่อและแม่ว่ามีความแตกต่างหรือเหมือนกันเพียงใด

ภาพต่อไปนี้เป็นระยะการพัฒนาจากโปรแธลลัสไปเป็นใบจริง

**หมายเหตุ  - โปรแธลลัส (prothallus)เป็น เอกพจน์

                - โปรแธลเลีย (prothalli)เป็น พหูพจน์